اخبار ICT

شما اینجا هستید

جهان امروز در حال تجربه تغییرات بزرگ در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و فضای مجازی است. این تغییرات منحصر به تعداد کاربران، تجهیزات و حجم اطلاعات بیشتر نبوده، بلکه بخشی ناشی از تصمیمات و سیاست گذاری‌های مربوط به این حوزه می‌باشد، بطوریکه دامنه تاثیرات این عنصر حاکمیتی می تواند یک کشور را در موقعیت‌های مختلف توسعه داخلی و بین المللی قراردهد. از اینرو بررسی تغییرات و شناسایی رویکردهای مختلف، علاوه بر ایجاد امکان مواجهه فعالانه، زمینه ساز ارزیابی نتایج سیاست‌های انتخابی درخصوص موضوعات مختلف نیز می‌باشد. هدف از ارائه این مطالب، اشاره ای کوتاه بر موضوعات مهم حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات برگرفته از مجلات و گزارش‌های معتبر است تا فضایی برای سیاستگذاران و برنامه ریزان بخش جهت معرفی تغییرات، چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی فراهم نماید. امروزه اکثریت کشورها با درک ظرفیت عظیم اقتصادی فناوری اطلاعات و ارتباطات و به ویژه فضای مجازی، به دنبال رویکرد توسعه دیجیتالی به منظور افزایش کاربری‌هایICT با هدف ارزش آفرینی اقتصادی می باشند. بطوریکه اقتصاد جدید به سمت تمرکز بر تحولات دیجیتالی پیش می رود. بررسی اسناد توسعه کشورهای مختلف نشان می دهد اقتصاد دیجیتالی دربرگیرنده سه محور اصلی است: - گسترش کاربری‌های ICT در بخش‌ها و صنایع مختلف - جابجایی قدرت بازار از "عرضه" به "تقاضا" مبتنی بر پرورش نوآوری و کارآفرینی - توسعه با تمرکز بر ظرفیت‌ها و منابع موجود نظر به محورهای فوق، در ادامه به نتایج اعمال برخی راهبردها و تصمیمات سیاستی اجرا شده کشورهای مختلف در خصوص توسعه اشتغال،کارآفرینی و خدمات بومی در شرایط خاص فضای دیجیتالی اشاره خواهد شد.

در ادبیات توسعه، تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر رشد اقتصادی مورد تائید می‌باشد. ولیکن بررسی‌ها نشان می دهد ناهمگونی بسیاری میان توسعه فناوری‌ و رشد اقتصادی در کشورهای مختلف وجود دارد و همه کشورها نتوانسته‌اند از مسیر توسعه فناوری‌های دیجیتالی به توسعه اقتصادی دست یابند. توجه به این موضوع و شناسایی موانع و چالش‌های این مسیر خلاقانه در زمان حاضر که توسعه دیجیتالی مبنای توسعه اقتصادی قرارگرفته است، از اهمیت بیشتری برخوردار است. همچنان که در جریان توسعه فناوری‌ها غالباً پارادوکس‌های توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی نیز مشاهده می‌شود.
ازاین‌رو دسترسی به یک فناوری، شرط کافی برای جذب موفق آن نمی‌باشد، بلکه برای درک و بهره‌مندی از مزایای توسعه فناوری اغلب ساختارهای مکمل انسانی، قانونی، حقوقی، امنیتی و مدیریتی؛ موردنیاز می‌باشد.
یکی از موضوعات مطرح در ویژه‌نامه سالانه اکونومیست با عنوان جهان در سال ۲۰۱۸، حفاظت از داده و به‌طور ویژه «قانون اتحادیه اروپا در موردحفاظت از داده » است که همراه با «پیشرفت‌های فناوری نسل پنجم»، «گسترش کاربرد هوش مصنوعی» و نظایر آن ذیل عنوان «سال کلمات مخفف »، یکی از ۱۲ روند تأثیرگذار سال ۲۰۱۸ * معرفی‌شده که در این شماره به‌اختصار اشاره می‌شود.
«هوش مصنوعی» یکی دیگر از عناوینی است که در چند شماره اخیر مجلات اکونومیست و بلومبرگ موردتوجه قرارگرفته است. در این گزارش با جمع‌بندی مطالب مربوطه به اهمیت و نقش هوش مصنوعی در زیست‌بوم تحول دیجیتالی پرداخته می‌شود.«رسانه‌های اجتماعی»، «رمز ارزها» و «استراتژی توسعه بازار» از دیگر موضوعاتی است که با ذکر نمونه‌هایی، آثار و ابعاد آن موردتوجه قرارگرفته است.

امروزه اقتصاد جهانی به‌واسطه تغییرات سریع فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در حال تحول و تغییر می‌باشد. ابعاد و گستره این تغییرات به همان میزان که فرصت‌های بالقوه‌ای برای رشد کشورها ایجاد کرده است، زمینه‌های آسیب‌ متعددی را نیز با خود به همراه دارد. دامنه مخاطرات این تحول منحصر به حوزه‌های فرهنگی و امنیتی نمی‌باشد، بلکه در صورت عدم آمادگی‌های لازم سیاستی می‌تواند تأثیرات سوء اقتصادی فزاینده‌ای را نیز موجب شود.
آسیب‌های حوزه‌های فرهنگی و امنیتی در کوتاه‌مدت و با ماندگاری بالا پدیدار می‌شوند، ازاین‌رو امروزه انواع روش‌های حفاظت، پالایش و کنترل فضای مجازی به‌ویژه برای کودکان توسط دولت‌ها و شرکت‌های ارائه‌کننده محتوا مورداستفاده قرارمی گیرد.
برخلاف آسیب‌های فرهنگی، مخاطرات در بخش اقتصادی در دوره زمانی بلندتری آثار خود را نشان می‌دهد. ازاین‌رو، چالش سیاست‌گذاری در حوزه فناورانه، اجرای آگاهانه اقدامات در زمان مناسب است.
تحولات فناوری‌های نوین امروزه نوع جدیدی از توسعه به نام اقتصاد دیجیتالی با منابع منحصربه‌فرد «داده و اطلاعات» را شکل داده است. دسترسی و مالکیت منابع اقتصاد دیجیتالی و نیز تأثیرات این تغییرات بر نظام حکمرانی دولت‌ها موجب شده شرکت‌های بزرگ با تمرکز بر فناوری‌های استراتژیک مانند ابری، هوش مصنوعی و زنجیره بلوکی، به دنبال افزایش ظرفیت‌ها و کسب سهم حداکثری در اقتصاد جدید باشند. بر همین اساس نیز اقدامات شرکت‌های بزرگ فناوری با دقت بسیار مورد ارزیابی ناظران و کارشناسان این حوزه قرارگرفته است.
نوآوری‌های جدید مانند رمز ارزها نیز یکی دیگر از نتایج توسعه اقتصاد دیجیتالی است که ابعاد مختلف حاکمیتی، امنیتی و اقتصادی آن با توجه به‌مواجهه دولت‌ها با نوسانات شدیدی همراه است.  
بر اساس آنچه اشاره شد، در این گزارش مهم‌ترین رویدادهای جهان ذیل عناوین «مقابله با تأثیرات مخرب فضای مجازی بر کودکان»، «کنترل‌های دولتی بر اینترنت»، «اهداف و سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه هوش مصنوعی توسط شرکت‌های بزرگ»، «تحولات رمز ارزها» و «توسعه فناوری ابری در چین» موردتوجه قرارگرفته است.

ایجاد کسب‌وکارهای دیجیتالی نوآورانه در بخش‌های مختلف، زیرساخت کلیدی پویایی اقتصاد دیجیتالی است، بطوریکه بدون ایجاد مؤلفه‌های تجاری، تداوم جریان اقتصادی جدید امکان‌پذیر نخواهد بود.
از سوی دیگر توسعه اقتصاد دیجیتالی نیازمند چارچوب‌های مقرراتی پویا است تا بتواند ضمن فراهم نمودن بسترهای ایجاد نوآوری و کسب‌وکار شامل موضوعات قانونی، حفظ حقوق مصرف‌کننده، کاهش ریسک‌های سرمایه‌گذاری و ایجاد اعتماد، اهداف بلندمدت توسعه کشور را نیز درزمینهٔ‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی دنبال نماید.  
بررسی راهکارها و سیاست‌های اجرایی کشورهای مختلف در موضوعات فوق، علاوه بر شناسایی چالش‌ها و الزامات توسعه، رویکرد و اهداف توسعه دیجیتالی را نیز مشخص می‌کند. آن چنانکه نتایج مطالعات نشان می‌دهد ویژگی فضای مجازی در گسترش بدون مرز ارتباطات و تعاملات، در تبیین چشم‌انداز توسعه دیجیتالی کشورها نیز تأثیرگذار بوده است: نفوذ حداکثری در بازارهای جهانی، جذب سرمایه‌های جهانی و ایجاد اقتصاد نوآور با ابعاد جهانی.
برنامه‌ها و اقدامات شرکت‌های بزرگ فناوری در تحول دیجیتالی خدمات حوزه سلامت، سیاست‌های کارآفرینی چین، رویکرد کشور سوئیس در خصوص رمز ارزها و راهکارهای مقابله با چالش‌های شبکه‌های اجتماعی ازجمله موضوعاتی است که در گزارش حاضر به آن پرداخته‌شده است.

یکی از اهداف توسعه اقتصاد دیجیتال در کشورهای پیشرفته، قرار گرفتن در موقعیت پیشرو جهانی حوزه دیجیتال است. اتخاذ سیاست‌ها و راهکارها باهدف تضمین‌ دسترسی و مدیریت منابع اقتصاد جدید به‌صورت جهانی، در برخی موارد موجب رویارویی کشورها و شرکت‌های بزرگ می‌شود. همان‌گونه که در شماره‌های قبل اشاره شد، روند رو به رشد معاملات خرید و ادغام شرکت‌ها که به‌تازگی در برخی حوزه‌های فناوری شکل‌گرفته است، می‌تواند موجب اختلال در ساختار بازار و عملکرد مؤلفه‌های اقتصادی شود.
علاوه بر لزوم حفظ موقعیت پایدار در توسعه، دستیابی به اهداف توسعه در حوزه دیجیتالی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. این مهم نیازمند شناسایی توانمند سازها و اقدامات اولویت‌دار می‌باشد. ازاین‌رو در این گزارش با اشاره به برخی ظرفیت‌های اقتصادی خدمات دیجیتالی، چالش‌های اقتصاد اشتراکی، فرصت‌ها و تهدیدات هوش مصنوعی و روش‌های توسعه شبکه نسل پنجم، الزامات و راهکارهای پیشنهادی در هریک از موضوعات به‌اختصار مورداشاره قرارمی گیرد.

نوآوری‌های فناورانه در کلیه دوره‌ها از فرایندهای صنعتی سازی، اطلاعاتی سازی تا به امروز که جهان در انتظار موج بزرگی از تغییرات قرار دارد، در روندهای اقتصادی، پارادایم‌ها و تحولات اجتماعی، همواره نیروی محوری و پیشگام بوده است. در ۱۰ سال گذشته، اینترنت (و به‌طور خاص اینترنت موبایل) محرک تحول دیجیتالی و شروع فرایند دیجیتالی شدن بوده است و در ۱۰ سال آینده، هوشمندی و فناوری هوش مصنوعی به‌شدت بر رشد اقتصاد دیجیتالی تأثیرگذار خواهد بود. هوشمندی، موتور دیجیتالی سازی جدید است که به‌واسطه آن رشد پرشتاب اقتصاد به حرکت درآمده و پایدار به‌پیش خواهد رفت. کارشناسان معتقدند دنیای جدید که اغلب آن را انقلاب چهارم صنعتی می‌نامند، جامعه اطلاعاتی هوشمند است که بر لبه فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیاء، رایانش ابری، تحلیل داده عظیم و پلتفرم‌های موبایل به‌صورت یکپارچه کلیه ابعاد جامعه را – از رفاه و اشتغال تا آموزش و دفاع ملی و بسیاری دیگر را  دربرمی گیرد. انقلاب چهارم صنعتی جنبشی اجتناب‌ناپذیر و غیرقابل‌بازگشت و در حال وقوع است و برخی کشورها، گام‌های مهمی را برای آماده‌سازی و ایجاد موقعیت رهبری در دنیای جدید در نظر گرفته‌اند.
به واسطه ابعاد تأثیرگذار فناوری هوش مصنوعی در تحولات اشاره شده، ITU طی سال‌های اخیر باهدف افزایش آگاهی دولت‌ها، سازمان‌ها و مراکز علمی- پژوهشی از ظرفیت‌های ارزش آفرین این فناوری و بهره برداری از آن؛ نشست‌هایی را برگزار نموده است. به همین منظور در این شماره به‌صورت ویژه موضوع فناوری هوش مصنوعی شامل جایگاه فناوری هوش مصنوعی و ابعاد ارزش آفرین آن، کشورهای پیشرو و الزامات بهره‌مندی از مزایای این فناوری به اختصار مورداشاره قرارگرفته است. لازم به ذکر است در شماره‌های پیشین، ابعاد و روند توسعه، حوزه‌های مختلف کاربرد و سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی شرکت‌های بزرگ فناوری جهان در توسعه هوش مصنوعی به تفصیل بیان ‌شده است.

مبنای دیجیتالی سازی، توسعه ارتباطات و رشد اکوسیستم فناوری‌های دیجیتال شامل بخش‌های اقتصادی و اجتماعی مبتنی بر تغییر روش تعامل افراد، کارکرد کسب و کار و نوآوری است و نقش دولت‌ها نیز طراحی و اجرای سیاست‌های تسهیل گر و تحول آفرین می‌باشد.
تغییرات فناورانه در اکوسیستم توسعه دیجیتالی علاوه بر فراهم نمودن فرصت‌ها و زمینه‌های مثبت اقتصادی مانند رشد اقتصادی و رفاه، به تدریج برخی دیگر از جنبه‌های اقتصادی را در لایه‌های مختلف حاکمیتی و کسب و کارها و بخش‌های مختلف به چالش مواجه می کند. درک واقعی از تغییرات پیش رو، لازمه ارائه راهبرد مناسب جهت حفظ پایداری توام با پیشرفت است.
در این شماره، ابعاد مختلف زنجیره بلوکی به عنوان یک فناوری محوری از نظر ساختار، کارکرد و اثرگذاری در دو بخش رمز ارز و سایر بخش‌ها مورد بررسی قرارگرفته است. همچنین به جهت اهمیت موضوع سرمایه گذاری در توسعه و لزوم تغییر رویکرد بخش‌های مختلف  به جهت تحولات اخیر در حوزه دیجیتالی، تجربیات و راهکارهای پیشنهادی مبتنی بر گزارش مجلات بین المللی، ارائه شده است.

شاخص‌های ارزیابی علاوه بر مشخص نمودن چارچوب مفهومی و کارکرد موضوع موردسنجش در سطوح مختلف، بیان‌کننده عوامل مهم و الزامات توسعه‌ای است. ازاین‌رو یکی از روش‌های شناسایی نیازمندی‌ها و تطبیق وضعیت موجود با  جریان توسعه، بررسی مدل‌ها و شاخص¬های ارزیابی می‌باشد. از سوی دیگر در برنامه‌ریزی‌های توسعه، تا زمانی که شاخصی اندازه¬گیری نمی‌شود و تصویری از وضعیت موجود وجود ندارد، نمی¬توان برای بهبود و ایجاد چشم‌انداز مطلوب برنامه‌ریزی کرد. 
مبتنی بر رویکرد فوق، در این شماره باهدف معرفی عناصر کلیدی و برخی اقدامات زمینه‌ای و بنیادی توسعه فناورانه، برخی مدل‌ها و شاخص‌های ارزیابی بین‌المللی مرتبط با حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات و فضای مجازی بررسی‌شده است. «شاخص آمادگی ابری» با تمرکز بر یکی از فناوری‌های محوری توسعه دیجیتالی به مؤلفه‌های اصلی، اقدامات و استراتژی کشورهای مختلف در این زمینه پرداخته است. بیان نیازمندی‌های تحول دیجیتالی بر اساس «رتبه‌بندی رقابت‌پذیری دیجیتالی» یکی دیگر از موضوعات این شماره است. همچنین به جهت شرایط موجود کشور و لزوم مواجهه مناسب با چالش‌ها و تغییرات، ضمن معرفی «شاخص آمادگی تغییر» به اهمیت و کارکردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات و فضای مجازی در افزایش مقاومت‌پذیری کشور اشاره می‌شود.

مفهوم تحول دیجیتالی اساساً بر روی دسترس‌پذیری خدمات دیجیتالی توسط همگان بناشده است. خدماتی که ارائه آن نیازمند درک درستی از ابعاد تحول دیجیتالی کسب‌وکارها و نتایج توسعه اقتصاد دیجیتالی می‌باشد. فضای جدید اقتصادی با ویژگی‌های خاص منابع جدید، ظرفیت‌های نوآورانه و بازیگران متعدد برای تأثیرگذاری مطلوب نیازمند حکمرانی جدید و تحول آفرین است.
ارتقا نوآوری، کارآفرینی و تضمین دسترسی به اینترنت، خدمات و اطلاعات جزو اهداف اولویت‌دار توسعه دیجیتالی اکثر کشورها قرار دارد که نشان‌دهنده اهمیت و تأثیرگذاری محورهای اشاره‌شده در نظام برنامه‌ریزی توسعه دیجیتالی است. این مساله درحالی است که امروزه آموزش و مهارت، تأمین و دسترسی به منابع مالی، حقوق و مقررات گذاری، امنیت، اعتماد، حریم خصوصی کاربران به عنوان برخی از چالش‌های اصلی توسعه دیجیتالی مطرح هستند.
سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی کشورهای مختلف در مواجهه با موضوعات فوق و پیشبرد اهداف توسعه دیجیتالی شامل افزایش بهره‌وری، اشتغال‌زایی، بهبود فضای کسب‌وکار و کارآفرینی و مدیریت منابع اقتصاد جدید موضوعاتی است که در شماره پیش رو موردتوجه قرارگرفته است.

دیجیتالی سازی همراه با نوآوری فناورانه، عناصر اصلی تحول دیجیتالی در کلیه بخش‌های اقتصادی و لازمه تحقق توسعه اقتصاد دیجیتالی است. اقتصاد جدید بر اساس ویژگی‌های ساختاری، نهادی و کارکردی علاوه بر ایجاد ظرفیت‌های جدید توسعه‌ای، چالش‌های بسیاری را برای بازیگران آن شامل دولت‌ها، کسب‌وکار و افراد جامعه به همراه دارد.
بررسی پتانسیل‌های فناوری‌های نوین، مزایا و منافع اقتصاد جدید، چالش‌ها و مخاطرات آن در بخش‌های مختلف به‌منظور هدف‌گذاری توسعه‌ای، شناسایی نیازمندی‌های راهبردی و برنامه‌ریزی مطلوب و مؤثر شکل‌گیری و بهره‌برداری از اقتصاد جدید فناورانه به‌عنوان یک فعالیت آینده‌پژوهانه در این بخش موردتوجه است.
بهره‌برداری از فناوری زنجیره بلوکی در صنعت مخابرات، مخاطرات توسعه فناوری توسط شرکت‌های بزرگ، رویکرد مواجهه با چالش‌های روند نوظهور اقتصاد اشتراکی و موضوع راهبردی اشتغال و نیروی کار در جریان دیجیتالی سازی؛ عناوین مطالب ارائه‌شده در این شماره است.

نوآوری‌های دیجیتالی و ظهور فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، زنجیره بلوکی جهت ایجاد تحول و تأثیرگذاری بر ساختارهای اقتصادی- اجتماعی نیازمند تصمیمات و استراتژی‌های تحول‌آفرین و داده محور است.
وسعت و پیچیدگی حاصل از سرعت، دامنه تحولات و پیامدها به‌واسطه ایجاد پارادایم‌های جدید در سیاست‌گذاری، نیازمند آمادگی کشورها برای افزایش فرصت‌های قابل بهره‌برداری، کاهش مخاطرات و چالش‌ها و انعطاف‌پذیری و پاسخگویی مطلوب به شوک‌های آینده است.
توسعه هوش مصنوعی به‌عنوان یک فناوری راهبردی عصر حاضر از تحقیق و توسعه، ایده پردازی تا تولید و کسب‌وکار در کشورهای پیشرو، استفاده از فرصت‌های در حال شکل‌گیری کارآفرینی فناورانه جهت توسعه داخلی و ارتقای رقابت‌پذیری خارجی، تأثیرگذاری پیمان‌های منطقه‌ای در ارتقای قدرت ژئوپلیتیک فضای مجازی و اقدامات کنترلی شبکه‌های اجتماعی توسط کشورها ذیل ابعاد نوآوری و تحقیق و توسعه، کسب‌وکار و حکمرانی فضای مجازی در این شماره موردتوجه قرارگرفته است.

توسعه اقتصاد دیجیتال فراتر از تغییرات ایجادشده در الگوهای رشد، بازارهای کار، مدل‌های کسب‌وکار و تأثیرات فردی- اجتماعی به‌واسطه نوآوری‌های فناورانه دیجیتالی؛ نظام، چارچوب‌های قانونی و اقتصادی کلان ناظر به این حوزه را دچار تحول کرده است.
با توجه به افزایش تقاضای خدمات داده‌ای، ایجاد چارچوب‌های قانونی جامع متناسب با فضای جدید درزمینهٔ حفاظت از داده، حریم خصوصی، امنیت و رقابت ضروری است. چارچوب‌های مقرراتی حوزه ارتباطات دیجیتالی برای ایجاد ثبات و توانمندسازی محیط، جلب منافع ارائه‌دهندگان خدمات و کاربران نهایی نیازمند بازتعریف قوانین با نیازمندی‌های جدید است.
دلایل ناظر بر اهمیت عوامل فوق با بررسی سیاست‌های توسعه موفق دیجیتالی در کشورهای مختلف مشاهده می‌شود. بهبود فضای کسب‌وکار، تنظیم مقررات تسهیلگر و توسعه روابط بین‌الملل جهت جذب سرمایه، نوآوری و گسترش بازار؛ استراتژی‌های محوری اقتصادهای نوظهور در جهت افزایش سهم آن‌ها در اقتصاد دیجیتالی جهان است. کشش و تأثیرگذاری بالای این سیاست‌ها ضمن ایجاد فضای شدید رقابتی در این حوزه، قطب‌های جدیدی را در جهان شکل داده است.
شاخص‌های اندازه‌گیری اصلی‌ترین ابزار کلیدی سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی است. تولید ناخالص داخلی یکی از معیارهای مهم ارزیابی توسعه اقتصادی کشورها و رفاه عمومی است که اندازه‌گیری آن به‌صورت متداول، اثرات توسعه محصولات و خدمات دیجیتالی را که اغلب به‌صورت رایگان ارائه می‌شود، منعکس نمی‌کند.
بنابر موضوعات فوق، در گزارش پیش رو با مروری بر راهبردهای توسعه اقتصاد دیجیتال در اقتصادهای نوظهور، چالش‌ها و الزامات برنامه‌ریزی و توسعه موفق دیجیتالی در دو بخش مقررات و نظام ارزیابی اقتصادی مورداشاره قرارمی گیرد.

یکی از چالش‌های مهم دولت‌ها به‌رغم تلاش‌ها، سیاست‌ها و برنامه‌های حمایتی، عدم موفقیت و ارزش‌آفرینی اقتصادی اکوسیستم‌های استارتاپی است. اینکه چگونه اکوسیستم استارتاپی کوچکی مانند استکهلم می‌تواند شرکت‌های مقیاس‌پذیری را در نرخ بالا ایجاد کند ولیکن اکوسیستم شیکاگو با وسعت سه برابری نسبت به آن از بازده متناسبی برخوردار نیست؟ در این رابطه فقدان چارچوب و شاخص‌های شفاف ارزیابی اکوسیستم‌های استارتاپی منجر به لیست بلندی از برنامه‌ها و سیاست‌ها شده است که شاید هریک از آن‌ها در موقعیت‌های خاصی موفقیت‌آمیز باشند، ولیکن تجربه نشان داده که کپی کردن این استراتژی‌ها نتیجه مطلوبی حاصل نکرده است.

مرکز جهانی Startup Genome باهدف افزایش نرخ استارتاپ ها و بهبود عملکرد آن‌ها در سراسر جهان چند سالی است که فعالیت خود را درزمینهٔ بررسی شاخص‌های عملکرد و موفقیت استارتاپ ها آغاز کرده است. سومین گزارش این مجموعه در سال ۲۰۱۸ شامل چارچوب و شاخص‌های ارزیابی اکوسیستم‌های استارتاپی درواقع تصویری از نیازمندی‌ها و عوامل موفقیت اکوسیستم‌های استارتاپی را ارائه کرده است. مطابق با نتایج این بررسی، توسعه ارتباطات (داخلی و بین‌المللی) و تمرکز بر زیرمجموعه‌های خاص در صنایع یا حوزه‌های فناوری از راهبردهای کلیدی توسعه اکوسیستم‌های نوظهور موفق است.

برای یک اکوسیستم کوچک، رقابت در کلیه بخش‌های فناوری عملاً امکان‌پذیر نیست، ولیکن احتمال تبدیل‌شدن به یک مرکز متعالی در یک یا چند زیر بخش محدود، بسیار زیاد است. به این منظور شناخت و درک فناوری از منظر فرصت‌ها، پیشران‌ها، چالش‌ها و نیازمندی‌ها، اطلاعاتی است که برای بنیان‌گذاران استارتاپ ها و ایجادکنندگان اکوسیستم‌های استارتاپی و سیاست‌گذاران ضروری است. بر همین اساس در حال حاضر اکوسیستم‌های استارتاپی موفقی در مناطق مختلف ایجادشده است: استانبول و مسکو در هوش مصنوعی، مسکو در زنجیره بلوکی، بحرین و استانبول در حوزه خدمات مالی.

مطابق نتایج بررسی اکوسیستم‌های استارتاپی برخی حوزه‌ها مانند فناوری کشاورزی، زنجیره بلوکی، هوش مصنوعی و تحلیل کلان داده در مرحله رشد قرار دارند. سلامت و علوم زیستی، فناوری مالی، امنیت سایبری با اثرات اقتصادی بالا در دوره بلوغ هستند و استارتاپ های حوزه بازی و رسانه اجتماعی با نرخ کاهشی در دوره افول قرارگرفته‌اند. شناخت مرحله حیات استارتاپ های فناوری در جهت گیری و ادامه فعالیت استارتاپ ها و اکوسیستم ها تاثیرگذار است.

تعیین موقعیت استارتاپ های فناوری بر روی چرخه حیات از منظر شاخص‌هایی مانند تعداد و رشد استارتاپ ها و حجم و رشد تأمین مالی در دوره‌های مختلف، مدل و شاخص‌های ارزیابی و موفقیت اکوسیستم‌های استارتاپی و درنهایت اشاره به فرصت‌ها و پیشران‌های کلیدی ایجاد استارتاپ ها و توسعه اکوسیستم‌ها و نقشه اکوسیستم‌های جهانی در خصوص فناوری‌های هوش مصنوعی، زنجیره بلوکی، فناوری مالی، فناوری زیستی و سلامت و امنیت سایبری مطالبی است که در گزارش پیش رو به آن‌ها اشاره‌شده است.

فضای مجازی بنا بر سطوح توسعه، ظرفیت‌ها و رویکردها در نقش‌های مختلفی ظاهر می‌شود. در اکثر اقتصادهای نوظهور، فضای سایبری به‌عنوان پیشران رشد اقتصادی در بسیاری از بخش‌ها مطرح است و در برخی از کشورها این فضا تهدیدی برای نظام سیاسی حاکم به شمار می‌رود. برای گروهی از کشورها نیز در توسعه روابط بین‌المللی تأثیرگذار است. یکی از تشکل‌های بین‌المللی که رویکردهای متفاوت آن نسبت به‌نظام حکمرانی فضای مجازی موردتوجه می‌باشد، مجموعه کشورهای بریکس است. هدف این کشورها، رفع موانع و تسریع در بهره‌مندی از مزایای توسعه دیجیتالی می‌باشد که به‌شدت وابسته به مدیریت فضای مجازی است.

طی سالیان اخیر، یکی از موضوعات موردتوجه در سیاست‌گذاری توسعه‌ای کشورهای بریکس، تمرکز بر امنیت و حاکمیت سایبری است که نشان‌دهنده تغییر پارادایم‌های امنیتی جهانی می‌باشد. بطوریکه نتایج بررسی مواضع و اقدامات کشورهای مربوطه درزمینهٔ توسعه اقتصاد دیجیتالی نشان‌دهنده محوریت موضوع امنیت سایبری در ابعاد مختلف است:

قانون حفاظت از داده در برزیل پس از ۹ سال باوجود مخالفت‌هایی درزمینهٔ تعیین نهاد مسئول، سال گذشته تصویب شد. اقدامات مربوط به امنیت سایبری در برزیل توسط بخش نظامی هماهنگ و مدیریت می‌شود که برخی آن را نقطه‌ضعف این قانون معرفی می‌کنند. ازاین‌رو مهم‌ترین مسئله در مقررات گذاری و تنظیم قوانین کارا، بررسی و ارزیابی دقیق مکانیسم‌های اجرایی، نگاه عمیق به نحوه پیاده‌سازی قوانین و همچنین توجه به تجارب برتر است.
حفاظت از داده در روسیه از سابقه طولانی‌تری برخوردار است. این قانون در سال ۲۰۱۱ تصویب شد و از سال ۲۰۱۵ به‌طورجدی و گسترده‌تر به‌عنوان یک جنبه از اقتصاد دیجیتال موردتوجه قرار گرفت. برنامه ملی اقتصاد دیجیتال روسیه در سال ۲۰۱۷ با ابتکار و مشارکت بخش‌های مختلف خصوصی و دولتی آغازشده است.
امنیت سایبری در برنامه هند دیجیتالی به‌عنوان یک مسئله همه‌جانبه شامل امنیت تجارت الکترونیک، کانال‌های رسانه‌های اجتماعی، مقابله و پیشگیری از وقوع حوادث امنیتی، جبران و مجازات جرائم رایانه‌ای مربوط به تروریسم سایبری، پورنو گرافی کودک و نقض حریم خصوصی موردتوجه قرار دارد. همچنین یکی از موضوعات مهم لایحه حفاظت از داده در این کشور، محل استقرار داده داخلی و خارجی است. استفاده از رویکرد چند ذینفعی دولت، جامعه مدنی و کسب‌وکارها و نیز تقویت مشارکت میان کشورهای بریکس عامل مهم موفقیت اجرای این قوانین است.

هر کشوری از حق حاکمیت و اعمال قدرت سیاست‌گذاری در خصوص فضاهای عمومی خود برخوردار است. ولیکن مسئله مهم، تعریف و تعیین شفاف حق حاکمیت و قلمرو اختیارات آن و تطبیق با تعاریف و قوانین بین‌المللی است که به‌صورت حداکثری بر توسعه دیجیتالی تأثیرگذار است. برخی معتقدند امنیت سایبری به‌صورت منفی بر ارتباطات اینترنتی به‌ویژه در مسائل حقوق بشر و آزادی بیان تأثیرگذار است و می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای سرکوب آزادی بیان و سوءاستفاده از اطلاعات داخلی توسط دولت‌ها قرار گیرد. بنابراین تعیین قلمروی حکمرانی دولت‌ها در اینترنت و مشخص نمودن حوزه‌های متعلق به دولت و غیر مرتبط با دولت مسئله مهمی است. حقوق بشر و آزادی بیان از مباحث اصلی حاکمیت اینترنت در چین است.

می توان گفت توسعه اقتصاد دیجیتالی بدون توجه به نظام حکمرانی فضای مجازی و مولفه کلیدی آن امنیت امکان پذیر نیست. از سوی دیگر گستردگی ابعاد امنیت سایبری و در نتیجه ذی نفعان متعدد موجب تعارضات میان ماموریت و منافع حکمرانی دولت ها و بازیگران داخلی و حتی بین المللی است که در نتیجه تعیین چارچوب ها، اولویت ها و انتخاب راهکار اجرایی مناسب به سختی امکان پذیر است. یکی از عوامل تسهیل کننده این مسیر انتخاب رویکرد چند ذینفعی شامل دولت، جامعه مدنی و کسب‌وکارها و نیز تقویت مشارکت های بین المللی است. همانگونه که تجربه سیاست گذاری و تدوین اسناد توسعه اقتصاد دیجیتالی در کشورهای مختلف نیز نشان می دهد این مساله در سطح ملی و با مشارکت گروه های مختلف دولتی و خصوصی انجام می شود.

یکی دیگر از موضوعات موردبررسی در این گزارش، فناوری هوش مصنوعی است. این فناوری به جهت برخورداری از ظرفیت بالای ارزش‌آفرینی و ابعاد گسترده ژئوپلیتیک، بستر رقابت کشورها و شرکت‌های بزرگ فناوری است. نوآوری کلید محرک توسعه هوش مصنوعی است و حمایت مستمر دولت‌ها از نوآوری و پیاده‌سازی کاربردهای هوش مصنوعی در بخش‌های مختلف کسب‌وکاری می‌تواند تأثیرات اقتصادی این فناوری را به‌صورت فزاینده‌ای افزایش دهد. در منطقه خاورمیانه نیز کشورهایی مانند امارات، عربستان و قطر با سرمایه‌گذاری گسترده و حمایت دولت، نسبت به توسعه و اجرای فناوری هوش مصنوعی در تلاش هستند. تدوین استراتژی هوش مصنوعی امارات در سال ۲۰۱۷ یکی از اولین نمونه اقدامات در جهان است. هرچند امارات از منابع کافی و استراتژیک برای تبدیل‌شدن به یک مرکز هوش مصنوعی برخوردار نیست ولیکن دامنه گسترده کاربردی این فناوری می‌تواند با حل برخی چالش‌ها و ناکارآمدی‌ها، خارج شدن از چرخه پرپیچ اقتصاد نفتی را تسریع و تسهیل کند.  نقش دولت در پیشبرد استراتژی توسعه هوش مصنوعی بسیار کلیدی است، زیرا علاوه بر سرمایه‌گذاری که نقش مؤثری در توسعه فناوری دارد، ایجاد محیطی که قابلیت اجرای نتایج این سرمایه‌گذاری‌ها را فراهم کند حیاتی و اثرگذار است. آماده‌سازی جامعه و بازار کار، آموزش و پروش و مهارت‌ها، مقررات گذاری‌های مناسب جهت مواجهه با تغییرات و چالش‌های فناوری ازجمله وظایف دولت در ایجاد اکوسیستمی است که در آن تمامی ذینفعان به‌طور مؤثر در توسعه و پذیرش هوش مصنوعی ایفای نقش کنند. ازاین‌رو تمرکز استراتژیک بر هوش مصنوعی در بالاترین سطوح دولتی در تسهیل پیشبرد توسعه این فناوری مهم و اثرگذار است.

به عقیده برخی کارشناسان، ادغام و تملیک مبتنی بر توسعه هوش مصنوعی، موج دوم انقلاب دیجیتالی است که در این جریان، شرکت گوگل پیشرو می‌باشد. این شرکت در سال‌های اخیر هزینه‌های زیادی برای مالکیت برخی استارتاپ ها و شرکت‌ها پرداخته که نسبت به جریان اصلی درآمدی گوگل بسیار قابل‌توجه می‌باشد. همچنین افزایش رقابت شرکت‌هایی مانند اپل، آمازون و مایکروسافت در توسعه اقتصاد دیجیتال و کسب داده نیز موقعیت این شرکت را با تهدید روبرو کرده است. به همین منظور، آلفابت برای حفظ جایگاه، منبع اصلی درآمد و با تمرکز بر هوش مصنوعی، یکپارچه‌سازی خدمات با سایر جنبه‌های تجربه کاربری دیجیتالی و کسب جریان‌های درآمدی جدید در بازارهای بزرگ و صنایع بالغ آماده تحول مانند حمل‌ونقل، تدارکات و سلامت  را به‌صورت جدی موردتوجه قرار داده است.

کارایی پایین سیستم‌های موجود مراقبتی و لزوم دیجیتالی سازی و یکپارچگی خدمات حوزه سلامت از یک‌سو و ارزش بالای مالکیت داده در اقتصاد جدید از سوی دیگر؛ فرصت‌های قابل‌توجهی برای سرمایه‌گذاری و توسعه هوش مصنوعی در بخش سلامت و مراقبت‌های بهداشتی ایجاد کرده است که در صورت عدم برنامه‌ریزی و اقدام مؤثر، این بازار بزرگ به‌سرعت در انحصار غول‌های فناوری جهان قرارمی گیرد که نتیجه آن مخاطرات امنیتی، حذف زمینه‌های توسعه کسب‌وکار و درمجموع کارکرد غیر مطلوب توسعه فناوری است.